BIOGRAFIE
Grafika: Christine Kitta
Петр Ионович Белов (1907-1941)
Piotr Ionowicz Biełow urodził się we wsi Parachino w obwodzie włodzimierskim (Rosja).
W październiku 1941 r. dostał się do niewoli i trafił do Stalagu 352 w Mińsku. Jesienią i zimą 1941 r. w obozie tym zmarły z głodu dziesiątki tysięcy jeńców – jednym z nich był P. I. Biełow. Zginął 25 grudnia 1941 r. Rodzina przez długi czas nie znała jego losu – od października 1941 r. był uznawany za zaginionego. Dopiero w 2018 r. jego prawnuczka, Albina Turczaninowa, odnalazła dokumenty potwierdzające jego śmierć w obozie mińskim. Rodzina nie posiada żadnej fotografii krewnego, który zmarł w niemieckiej niewoli.
Diomid Tawadze, Fotografia ewidencyjna Wehrmachtu, Centralne Archiwum Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej (CAMO), Podolsk
დიომიდ თავაძე (1921-1941)
Diomid Tawadze urodził się w Gruzji. Student; służył w artylerii Armii Czerwonej.
3 lipca 1941 r. dostał się do niewoli pod Mińskiem. W połowie października trafia do Stalagu 321 Oerbke, gdzie jeńcy mieszkają w ziemiankach i prowizorycznych schronieniach. Głodują. Szerzy się tyfus plamisty, a tysiące umierają. D. Tawadze umiera 26 grudnia 1941 r., na kilka dni przed 21. urodzinami. Jako przyczynę zgonu Wehrmacht odnotował „ogólne wyczerpanie organizmu” — eufemizm śmierci głodowej.
Andrij Mychajłowycz Lemeszko, Fotografia ewidencyjna Wehrmachtu, CAMO, Podolsk
Андрій Михайлович Лемешко (1908-1942)
Andrij Mychajłowycz Lemeszko był robotnikiem rolnym, zanim został żołnierzem Armii Czerwonej.
W połowie października 1941 r. dostał się do niemieckiej niewoli pod Połotnianką. Wehrmacht przeniósł go na zaanektowane tereny Sudetów i przydzielił do komanda roboczego w Mayerhöfen koło Buckwy. Tam 6 lutego 1942 r. A. M. Lemeszko zmarł. Jako przyczynę śmierci Wehrmacht lakonicznie odnotował „stan wyczerpania” — co stanowi eufemizm śmierci głodowej. Podobnie z głodu zmarło ponad dwa miliony jego towarzyszy broni, których Wehrmacht do wiosny 1942 r. pozostawił na śmierć.
Michaił Aleksiejewicz Zawarzin, Fotografia ewidencyjna Wehrmachtu, CAMO, Podolsk
Михаил Алексеевич Заварзин (1917-1941)
Michaił Aleksiejewicz Zawarzin pochodził z regionu Ałtaju i z zawodu był ślusarzem.
Po wzięciu do niewoli 5 lipca 1941 r. w Rydze trafia do Stalagu 321 Oerbke, skąd zostaje skierowany do pracy przymusowej w Kaltenweide pod Hanowerem. 1 października 1941 r. zostaje zastrzelony podczas próby ucieczki. W przypadku jeńców z innych państw nie stosowano kary śmierci za ucieczkę, jednak wobec radzieckich żołnierzy Wehrmacht wydał rozkaz natychmiastowego strzelania bez ostrzeżenia, ze świadomym zamiarem zabicia.
Ajdbaj Abdurachmanow, Fotografia ewidencyjna Wehrmachtu, Centralne Archiwum Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej (CAMO), Podolsk
Айдбай Абдурахманов (1916-1942)
Ajdbaj Abdurachmanow urodził się w Karagandzie. Kazach, muzułmanin; pracował jako nauczyciel.
Pięć dni po wybuchu wojny, 27 czerwca 1941 r., zostaje wzięty do niewoli pod Lidą na Białorusi. Wehrmacht kieruje go do Stalagu 324 w Ostrowi Mazowieckiej, a następnie do Grodna. Tam umiera 24 marca 1942 r. Jego grób znajduje się na cmentarzu jenieckim w Grodnie. nformacje te pochodzą z karty personalnej, którą Wehrmacht prowadził do ewidencjonowania jeńców. Przyczyna śmierci Ajdbaja Abdurachmanowa nie została w niej odnotowana.
Nieznany jeniec wojenny, Fot. PK: Walter Friedrich, (fragment), 101I-267-0111-37A, Archiwum Federalne, Koblencja
Nieznane
Fotograf PK (Propagandakompanie) wykonał to zdjęcie w sierpniu 1941 r. w obozie na terenie obwodu smoleńskiego.
Na koszuli schwytanego czerwonoarmisty naszyta jest sześcioramienna gwiazda – w ten sposób Wehrmacht oznaczył go jako Żyda. Żydowscy żołnierze Armii Czerwonej byli rozstrzeliwani. Podobnie jak w przypadku większości fotografii radzieckich jeńców wojennych, nie wiemy, kim jest mężczyzna przedstawiony na zdjęciu. Często są to ostatnie zachowane wizerunki tych ludzi przed ich śmiercią.
Ilja Iwanowicz Nowikow, Fotografia ewidencyjna Wehrmachtu, Archiwum FSB w Smoleńsku.
Илья Иванович Новиков (1921-1941)
Ilja Iwanowicz Nowikow pochodził z obwodu smoleńskiego i przed wojną pracował jako robotnik rolny.
7 lipca 1941 r. żołnierz jednostki pancernej zostaje wzięty do niewoli na Łotwie i na początku sierpnia trafia do Stalagu 321 Oerbke w Dolnej Saksonii. Na miejscu funkcjonariusze Gestapo wyszukują „niepożądanych” jeńców. Na początku października Nowikow zostaje przewieziony do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen i zamordowany w specjalnie w tym celu zbudowanej Genickschussanlage (urządzeniu do egzekucji strzałem w tył głowy). W Sachsenhausen esesmani rozstrzelali co najmniej 12 000 radzieckich jeńców wojennych — z ogólnej liczby około 33 000 zamordowanych na terenie Rzeszy do końca lipca 1942 r.
Nina Dmitrijewna Karasiewa, Fotografia ewidencyjna Wehrmachtu, CAMO, Podolsk
Нина Дмитриевна Карасева (1922-?)
Nina Dmitrijewna Karasiewa pochodzi z Wałdaju. Służy w nocnym pułku bombowym Armii Czerwonej, w stopniu podporucznika.
We wrześniu 1943 r. zostaje wzięta do niewoli. Pół roku później Wehrmacht zwalnia ją z obozu jenieckiego i kieruje do pracy przymusowej w firmie Opta Radio A.G. w śląskim Grünbergu (Zielona Góra). Wiele czerwonoarmistek jest przymuszanych do rezygnacji ze statusu jeńca wojennego; jako cywilne pracownice mogą być przekazywane urzędowi pracy, który pilnie poszukuje siły roboczej. Dalsze losy 22-latki pozostają nieznane.
Timurbek Dawletszyn, Fot.: autor nieznany, ok. 1943, własność prywatna Camilla Dawletschin-Linder
Тимурбәк Дәүләтшин (1904-1983)
Timurbek Dawletszyn urodził się w tatarskiej wsi Sildjar. Muzułmanin, prawnik; profesor prawa na uniwersytecie w Kazaniu.
Z początkiem wojny zostaje powołany do wojska i po kilku tygodniach dostaje się do niewoli Wehrmachtu pod Nowogrodem. Przez Rygę i Fallingbostel trafia w grudniu 1941 r. do Stalagu XI C Bergen-Belsen, gdzie pracuje jako pisarz (sekretarz) w lazarecie. Po roku niewoli, w połowie 1942 r., oddaje się do dyspozycji niemieckich instytucji obsługujących tatarskie formacje. Od 1943 r., ciężko chory na gruźlicę, spędza kilka lat w sanatoriach płucnych, a od 1951 r. mieszka w Monachium.
Aleksandr Aronowicz Peczerski, Fot.: autor nieznany (fragment), archiwum prywatne rodziny Peczerskich
Александр Аронович Печерский (1909-1990)
Aleksandr Aronowicz Peczerski dorastał w żydowskiej rodzinie w Krzemieńczuku. Muzykolog i teatrolog; 22 czerwca 1941 r. został powołany do służby, a w październiku trafił do niewoli.
Przez Borysów został skierowany do Stalagu 352 w Mińsku, a następnie do obozu pracy SS. We wrześniu 1943 r. przeniesiono go do obozu zagłady Sobibór. Tam 34-letni porucznik wraz z innymi więźniami zorganizował zbrojne powstanie. 14 października 1943 r. zabito jedenastu esesmanów, a ponad 300 więźniom udało się uciec. Jednak tylko 60 uciekinierów doczekało końca wojny — wśród nich był także A. A. Peczerski.
Iwan Mykołajowycz Demianiuk, Fot. autor nieznany, Wikipedia, domena publiczna
Іван Миколайович Дем’янюк (1920-2012)
Iwan Mykołajowycz Demianiuk pochodzi ze wsi w zachodniej Ukrainie.
W 1942 r. zostaje wzięty do niewoli i zwerbowany jako Hilfswilliger (Hiwi) w Stalagu 319 w Chełmie. SS szkoli go w obozie w Trawnikach. Od marca 1943 r. do października 1943 r. pełni służbę strażniczą w obozie zagłady Sobibór. Następnie esesmani przenoszą go do obozu koncentracyjnego Flossenbürg. W pierwszych latach po wojnie Demianiuk mieszka w południowych Niemczech, a w 1951 r. wyemigrował do USA. Był wielokrotnie oskarżany. W 2011 r. Sąd Krajowy w Monachium skazał go na pięć lat więzienia za współudział w zabójstwie – był to pierwszy proces, w którym sąd zrezygnował z wykazania udziału w konkretnej, indywidualnej zbrodni (Einzeltatnachweis), uznając samą służbę w obozie zagłady za wystarczającą podstawę odpowiedzialności.
Antonina A. Nikiforowa, koniec lat 30. XX w., Fot.: autor nieznany, Mahn- und Gedenkstätte Ravensbrück, Fürstenberg/Havel
Антонина Александровна Никифорова (1907-2001)
Antonina Aleksandrowna Nikiforowa, urodzona w Leningradzie, była lekarką wojskową.
W październiku 1941 r. trafiła do niewoli na bałtyckiej wyspie Saaremaa i przeżyła szereg obozów w Estonii, na Litwie i w Polsce. Gdy odmówiła podjęcia pracy cywilnej, w 1943 r. została przeniesiona do obozu koncentracyjnego Majdanek. W kwietniu 1944 r. esesmani przewieźli ją do obozu koncentracyjnego Ravensbrück, gdzie rok później została wyzwolona. Do końca października 1945 r. pracowała jako lekarka naczelna w radzieckim szpitalu w Ravensbrück, po czym wróciła do kraju. Jednak dopiero od 1948 r. mogła ponownie zamieszkać w rodzinnym mieście. Do emerytury A. A. Nikiforowa pracowała jako patolog w szpitalu w Leningradzie.